Polska Szkoła Plakatu I
STAŁA EKSPOZYCJA W BUDYNKU INSTYTUTU FILOZOFII UŁ
aula, sala nr 17, czytelnia biblioteki, korytarze na parterze, drugim i trzecim piętrze

współpraca - Agnieszka Adamska, Marcin Biedrzycki, Agnieszka Kołodziejczak

Jan Lenica, Polscy surrealiści - wystawa w Danii, 1977 (detal)
Kliknij, aby edytować treść...

O kolekcji

Określenie „Polska Szkoła Plakatu” nie oznacza szkoły artystycznej w sensie instytucjonalnym, odnosi się natomiast do polskich twórców plakatu działających w latach sześćdziesiątych i siedemdziesiątych XX wieku. Powszechnie uznaje się, że należą do niej twórcy, którym udało się wypracować swoistą formę plastyczną, rozpoznawalną na tle dokonań innych przedstawicieli tego gatunku. Przejawia się ona w charakterystycznej kompozycji, gamie barw, typografii oraz symbolice. Często podkreśla się, że czasy i miejsce, w których przyszło tworzyć artystom „Polskiej Szkoły Plakatu”, wymagały szczególnego wysiłku i umiejętności pozwalających uporać się z cenzurą oraz stylem narzucanym przez komunistyczną „politykę kulturalną”.

Termin „Polska Szkoła Plakatu”, zaproponowany przez Jana Lenicę [1928-2001] wybitnego plakacistę, twórcę filmów animowanych i krytyka sztuki, przyjął się we współczesnej teorii sztuki. Samo zjawisko artystyczne nie zostało jednak jeszcze dostatecznie opracowane. Według Jana Lenicy „istota polskiego plakatu leży w równym stosowaniu zasad obrony i ataku. Plakat musi zostać obroniony przed środowiskiem, w którym jest umieszczony, musi konfrontować architektoniczne otoczenie, niekoniecznie dla niego przeznaczone. Plakat musi również walczyć z podejściem publiczności, która może być obojętna albo nawet wroga. Jedynym środkiem dostępnym artyście plakatu jest jego zdolność zadziwienia widza. Podobieństwo do innych plakatów niszczy tę siłę. Plakacista może być zmuszony zmieniać swoje podejście, sposób wykonania obrazu, a nawet materiały. Polski plakat jest antytezą sztuki dekoracyjnej, ponieważ polega on na mocy intelektu twórcy, w przeciwieństwie do plakatu propagandowego czy handlowego, w których artysta przekazuje idee kogoś innego”.
Mamy nadzieję, że wystawa pozwoli ustosunkować się do zasadności wyodrębnienia „Polskiej Szkoły Plakatu” jako osobnego zagadnienia w historii i..teorii sztuki współczesnej.

Prezentowane plakaty pochodzą ze zbiorów prof. dra hab. Tadeusza Pawłowskiego [1924-1996], kierownika Katedry Estetyki UŁ w latach 1977-1993, badacza i miłośnika sztuki współczesnej. Od 1970 roku profesor Pawłowski zajmował się estetyką i teorią sztuki, nie wyłączając przy tym zagadnień z..zakresu metodologii nauk humanistycznych. Wykorzystując rozległą wiedzę w tym zakresie, podejmował najtrudniejsze zagadnienia sztuki współczesnej, jak choćby zjawiska happeningu i performance’u. Poza tym pasjonował się muzyką (szczególnie zjawiskami eksperymentalnymi), filmem, teatrem oraz..baletem. Zainteresowania profesora Pawłowskiego tłumaczą po części krąg tematyki plakatów prezentowanych na wystawie.
W.K.-J.


Kliknij, aby edytować treść...
Określenie „Polska Szkoła Plakatu” nie oznacza szkoły artystycznej w sensie instytucjonalnym, odnosi się natomiast do polskich twórców plakatu działających w latach sześćdziesiątych i siedemdziesiątych XX wieku. Powszechnie uznaje się, że należą do niej twórcy, którym udało się wypracować swoistą formę plastyczną, rozpoznawalną na tle dokonań innych przedstawicieli tego gatunku. Przejawia się ona w charakterystycznej kompozycji, gamie barw, typografii oraz symbolice. Często podkreśla się, że czasy i miejsce, w których przyszło tworzyć artystom „Polskiej Szkoły Plakatu”, wymagały szczególnego wysiłku i umiejętności pozwalających uporać się z cenzurą oraz stylem narzucanym przez komunistyczną „politykę kulturalną”.

Termin „Polska Szkoła Plakatu”, zaproponowany przez Jana Lenicę [1928-2001] wybitnego plakacistę, twórcę filmów animowanych i krytyka sztuki, przyjął się we współczesnej teorii sztuki. Samo zjawisko artystyczne nie zostało jednak jeszcze dostatecznie opracowane. Według Jana Lenicy „istota polskiego plakatu leży w równym stosowaniu zasad obrony i ataku. Plakat musi zostać obroniony przed środowiskiem, w którym jest umieszczony, musi konfrontować architektoniczne otoczenie, niekoniecznie dla niego przeznaczone. Plakat musi również walczyć z podejściem publiczności, która może być obojętna albo nawet wroga. Jedynym środkiem dostępnym artyście plakatu jest jego zdolność zadziwienia widza. Podobieństwo do innych plakatów niszczy tę siłę. Plakacista może być zmuszony zmieniać swoje podejście, sposób wykonania obrazu, a nawet materiały. Polski plakat jest antytezą sztuki dekoracyjnej, ponieważ polega on na mocy intelektu twórcy, w przeciwieństwie do plakatu propagandowego czy handlowego, w których artysta przekazuje idee kogoś innego”.
Mamy nadzieję, że wystawa pozwoli ustosunkować się do zasadności wyodrębnienia „Polskiej Szkoły Plakatu” jako osobnego zagadnienia w historii i teorii sztuki współczesnej.

Prezentowane plakaty pochodzą ze zbiorów prof. dra hab. Tadeusza Pawłowskiego [1924-1996], kierownika Katedry Estetyki UŁ w latach 1977 1993, badacza i miłośnika sztuki współczesnej. Od 1970 roku profesor Pawłowski zajmował się estetyką i teorią sztuki, nie wyłączając przy tym zagadnień z zakresu metodologii nauk humanistycznych. Wykorzystując rozległą wiedzę w tym zakresie, podejmował najtrudniejsze zagadnienia sztuki współczesnej, jak choćby zjawiska happeningu i performance’u. Poza tym pasjonował się muzyką (szczególnie zjawiskami eksperymentalnymi), filmem, teatrem oraz baletem. Zainteresowania profesora Pawłowskiego tłumaczą po części krąg tematyki plakatów prezentowanych na wystawie.
W.K.-J.

Kliknij, aby edytować treść...

ARTYŚCI I DZIEŁA

1.      Roman Cieślewicz, Cudowny Mandaryn [balet, Béla Bartók,1918-1919]

2.      Jan Dobiecki, Córka źle strzeżona [balet, Ferdynand Hérold, 1982]

3.      Jan Dobiecki, Pożądanie [balet, Grażyna Bacewicz,1968]

4.      Hubert Hilsher, Warszawska Jesień

5.      Alfred Lenica, Polscy Surrealiści

6.      Andrzej Majewski, Pietruszka [Balet, Igor Strawiński 1911]

7.      Andrzej Majewski, Orfeusz, [balet, Igor Strawiński 1948]

8.      Jan Młodożeniec, Chłopi [opera Witold Rudziński,  1974]

9.      Jan Młodożeniec, Il Maestro di Cappella [opera, Domenico Cimarosa]

10.    Julian Pałka, Warszawska Jesień

11.    Henryk Sawka, Świat na księżycu [opera, Joseph Haydn, 1777]

12.    Eugeniusz Stankiewicz, Epitafium dla Juana [IV Łódzkie Spotkania Baletowe, 1974]

13.    Franciszek Starowieyski, Pasja [festiwal teatralny, 1977]

14.    Franciszek Starowieyski, Secesja

15.    Waldemar Świerzy, Warszawska Jesień

16.    Waldemar Świerzy, Król Roger [opera, Karol Szymanowski, 1918 – 1924]

17.    Waldemar Świerzy, Odprawa posłów greckich [opera, Witold Rudziński 1966]

18.    Waldemar Świerzy, Warszawska Jesień

19.    Waldemar Świerzy, Warszawska Jesień

20.    Maciej Urbaniec, Coppélia, czyli dziewczyna o szklanych oczach [balet,  Leo Delibes 1870]

21.    Maciej Urbaniec, Borys Godunow [opera, Modest Musorgski 1868 – 1869]

O plakatach

Zaledwie pobieżny rzut oka na historię plakatu przekonuje, że ta dziedzina sztuki odgrywa niezmiennie ważną rolę mimo dynamicznie zmieniającej się kultury. Pierwsze „wczesnoplakatowe” (D.Folga-Januszewska, [w:] Plakat współczesny i tworzenie nowych symboli. Biuletyn z sympozjum, wyd. Muzeum Plakatu w Wilanowie, Warszawa 1998, s. 6.) formy pojawiły się już w XVII wieku – były to obrazy z tekstem, produkowane na dużą skalę, propagujące hasła polityczne lub reklamujące wydarzenia ar-tystyczne. Dzisiaj plakat stał się integralną częścią miasta, posiada swoiste cechy wyróżniające go spośród wielu innych form artystycznych. Produkowany masowo, rozlepiany na murach, obecny we wszystkich środkach masowego przekazu, odnalazł również swe miejsce w dobie osiągnięć informatycznych jako plakat internetowy.

Największy rozwój sztuki plakatu, także w Polsce, przypada na wiek XX. Pierwsza Międzynarodowa Wystawa Plakatu miała miejsce w Krakowie w roku 1898, a  1901 założono Towarzystwo Polskiej Sztuki Handlowej. Warto wspomnieć dwóch wybitnych artystów wczesnego okresu rozkwitu tej sztuki: Bogdana Nowakowskiego, autora słyn-nego Ostu z 1917 roku i Tadeusza Gronowskiego, który opracowaną przez siebie techniką rozpylania farby, stworzył wybitne plakaty w stylu Art Déco. Jego szeroko rozpowszechniony plakat Radion Sam Pierze, reprodukowany w Wielkiej Encyklopedii Brockhausa w roku 1933, został uznany za jeden z wielkich plakatów pierwszej ćwierci XX wieku. 4 czerwca 1968 roku, otwarto w  Wilanowie Muzeum Plakatu, wydarzenie bez..precedensu, nadające plakatowi należne miejsce w obrębie sztuki.

Polscy artyści, bardzo cenieni na całym świecie, wypracowali swój charakterystyczny styl, odznaczający się sarkazmem i prostotą, często odważny politycznie (!). Spośród artystów współczesnych światowy rozgłos zdobył m.in. Jan Sawka. Jego plakaty, obrazy, dekoracje widowisk i scenografie prezentowano w całej Europie. Został uhonorowany w Japonii, kraju o tradycji własnej, doskonałej sztuki graficznej. Jego prace są dowodem uniwersalności symboli. Solidarność Sawki najlepiej świadczy o oryginalności jego twórczości.

Niepowtarzalny styl wypracował sobie Franciszek Starowieyski (Pasja). Na jego teatralnych plakatach szczególną uwagę zwracają sceny, jakby sprzed stworzenia świata, utrzymane w barokowej konwencji koszmarnego teatrum: ukazują świat sennych mar zaludniony przez hybrydyczne twory, przywołują symbole apokalipsy. Wszystkie te elementy składają się zarazem na wstrząsające wspomnienia z dzieciństwa artysty, które przypadło na okres wojny.

Prace Waldemara Świerzego z łatwością można rozpoznać, dzięki zastosowaniu własnej techniki użycia kolorowych kropli i plam. Jego Król Roger jest typowym przykładem: ciemne, głębokie plamy barwne, sugerują grozę klimatu oraz demoniczny charakter głównej postaci opery Karola Szymanowskiego.

Natomiast plakat Polscy Surrealiści Jana Lenicy skomponowany jest z typowych dla tego artysty „płynących” kolorów. Jego styl wyraża się też przez intelektualną ironię i dystans, drapieżną ekspresję połączoną z satyrą, będącą wyrazem buntu. Według Lenicy, „plakat musi zostać obroniony przed środowiskiem, w którym jest umieszczony, musi konfrontować architektoniczne otoczenie, niekoniecznie dla niego przeznaczone. Plakat musi również walczyć z podejściem publiczności, która może być obojętna albo nawet wroga. Jedynym środkiem dostępnym artyście plakatu jest jego zdolność zadziwienia widza. Podobieństwo do innych plakatów niszczy tę siłę. Plakacista może być zmuszony zmieniać swoje podejście, sposób wykonania obrazu, a nawet materiały. Polski plakat jest antytezą sztuki dekoracyjnej, ponieważ polega on na mocy intelektu twórcy, w przeciwieństwie do plakatu propagandowego czy handlowego, w których artysta przekazuje idee kogoś innego”.

Każdy z wymienionych artystów, cieszy się światową sławą. Każdy z nich wypracował własny, specyficzny styl, na który składają się: charakterystyczna kompozycja, gama barw, liternictwo oraz symbolika. „Forma identyfikuje dzieło i artystę tak niepodważalnie jak odcisk palca” (F. Fox, Polskie plakaty – bój na papierze, www.zwoje.com/28/texto1.htm). Te plakaty były również wyrazem sprzeciwu wobec systemu totalitarnego. Poprzez ironię oraz swoistą koncepcję przekazu, miały ogromną siłę oddziaływania.

Plakat jest przede wszystkim formą komunikatu – najważniejsze, by zwracał na siebie uwagę, a jego przekaz był czytelny, mocny i zrozumiały dla..spieszącego się przechodnia. Nie oznacza to, że plakat ma schlebiać odbiorcy, powinien zmuszać go do myślenia, stwarzać możliwość wielu interpretacji, zostawiać w stanie niepewności, czasem nawet skrywać jakąś tajemnicę.

Mamy nadzieję, że zaprezentowany wybór prac najwybitniejszych polskich artystów tego gatunku spełnia te oczekiwania.
Agnieszka Adamska

Zaledwie pobieżny rzut oka na historię plakatu przekonuje, że ta dziedzina sztuki odgrywa niezmiennie ważną rolę mimo dynamicznie zmieniającej się kultury. Pierwsze „wczesnoplakatowe” (D.Folga-Januszewska, [w:] Plakat współczesny i tworzenie nowych symboli. Biuletyn z sympozjum, wyd. Muzeum Plakatu w Wilanowie, Warszawa 1998, s. 6.) formy pojawiły się już w XVII wieku – były to obrazy z tekstem, produkowane na dużą skalę, propagujące hasła polityczne lub reklamujące wydarzenia ar-tystyczne. Dzisiaj plakat stał się integralną częścią miasta, posiada swoiste cechy wyróżniające go spośród wielu innych form artystycznych. Produkowany masowo, rozlepiany na murach, obecny we wszystkich środkach masowego przekazu, odnalazł również swe miejsce w dobie osiągnięć informatycznych jako plakat internetowy.

Największy rozwój sztuki plakatu, także w Polsce, przypada na wiek XX. Pierwsza Międzynarodowa Wystawa Plakatu miała miejsce w Krakowie w roku 1898, a  1901 założono Towarzystwo Polskiej Sztuki Handlowej. Warto wspomnieć dwóch wybitnych artystów wczesnego okresu rozkwitu tej sztuki: Bogdana Nowakowskiego, autora słyn-nego Ostu z 1917 roku i Tadeusza Gronowskiego, który opracowaną przez siebie techniką rozpylania farby, stworzył wybitne plakaty w stylu Art Déco. Jego szeroko rozpowszechniony plakat Radion Sam Pierze, reprodukowany w Wielkiej Encyklopedii Brockhausa w roku 1933, został uznany za jeden z wielkich plakatów pierwszej ćwierci XX wieku. 4 czerwca 1968 roku, otwarto w  Wilanowie Muzeum Plakatu, wydarzenie bez precedensu, nadające plakatowi należne miejsce w obrębie sztuki.

Polscy artyści, bardzo cenieni na całym świecie, wypracowali swój charakterystyczny styl, odznaczający się sarkazmem i prostotą, często odważny politycznie (!). Spośród artystów współczesnych światowy rozgłos zdobył m.in. Jan Sawka. Jego plakaty, obrazy, dekoracje widowisk i scenografie prezentowano w całej Europie. Został uhonorowany w Japonii, kraju o tradycji własnej, doskonałej sztuki graficznej. Jego prace są dowodem uniwersalności symboli. Solidarność Sawki najlepiej świadczy o oryginalności jego twórczości.

Niepowtarzalny styl wypracował sobie Franciszek Starowieyski (Pasja). Na jego teatralnych plakatach szczególną uwagę zwracają sceny, jakby sprzed stworzenia świata, utrzymane w barokowej konwencji koszmarnego teatrum: ukazują świat sennych mar zaludniony przez hybrydyczne twory, przywołują symbole apokalipsy. Wszystkie te elementy składają się zarazem na wstrząsające wspomnienia z dzieciństwa artysty, które przypadło na okres wojny.

Prace Waldemara Świerzego z łatwością można rozpoznać, dzięki zastosowaniu własnej techniki użycia kolorowych kropli i plam. Jego Król Roger jest typowym przykładem: ciemne, głębokie plamy barwne, sugerują grozę klimatu oraz demoniczny charakter głównej postaci opery Karola Szymanowskiego.

Natomiast plakat Polscy Surrealiści Jana Lenicy skomponowany jest z typowych dla tego artysty „płynących” kolorów. Jego styl wyraża się też przez intelektualną ironię i dystans, drapieżną ekspresję połączoną z satyrą, będącą wyrazem buntu. Według Lenicy, „plakat musi zostać obroniony przed środowiskiem, w którym jest umieszczony, musi konfrontować architektoniczne otoczenie, niekoniecznie dla niego przeznaczone. Plakat musi również walczyć z podejściem publiczności, która może być obojętna albo nawet wroga. Jedynym środkiem dostępnym artyście plakatu jest jego zdolność zadziwienia widza. Podobieństwo do innych plakatów niszczy tę siłę. Plakacista może być zmuszony zmieniać swoje podejście, sposób wykonania obrazu, a nawet materiały. Polski plakat jest antytezą sztuki dekoracyjnej, ponieważ polega on na mocy intelektu twórcy, w przeciwieństwie do plakatu propagandowego czy handlowego, w których artysta przekazuje idee kogoś innego”.

Każdy z wymienionych artystów, cieszy się światową sławą. Każdy z nich wypracował własny, specyficzny styl, na który składają się: charakterystyczna kompozycja, gama barw, liternictwo oraz symbolika. „Forma identyfikuje dzieło i artystę tak niepodważalnie jak odcisk palca” (F. Fox, Polskie plakaty – bój na papierze, www.zwoje.com/28/texto1.htm). Te plakaty były również wyrazem sprzeciwu wobec systemu totalitarnego. Poprzez ironię oraz swoistą koncepcję przekazu, miały ogromną siłę oddziaływania.

Plakat jest przede wszystkim formą komunikatu – najważniejsze, by zwracał na siebie uwagę, a jego przekaz był czytelny, mocny i zrozumiały dla spieszącego się przechodnia. Nie oznacza to, że plakat ma schlebiać odbiorcy, powinien zmuszać go do myślenia, stwarzać możliwość wielu interpretacji, zostawiać w stanie niepewności, czasem nawet skrywać jakąś tajemnicę.

Mamy nadzieję, że zaprezentowany wybór prac najwybitniejszych polskich artystów tego gatunku spełnia te oczekiwania.
Agnieszka Adamska
Kreator stron www - szybka strona internetowa